Ba Du

Ba Du, tên thật là Phan Văn Hai, sinh năm 1904 tại Vĩnh Long. Ông được học hành và sớm say mê âm nhạc dân tộc, đặc biệt là các điệu lý và đờn ca tài tử. Từ những nhóm ca hát thời niên thiếu, Ba Du bước vào sân khấu chuyên nghiệp và lần lượt cộng tác với Nam Đồng Ban, Tái Đồng Ban cùng nhiều đoàn hát lớn.

Năm 1936, theo đoàn Quảng Lạc Ban ra Bắc, ông gây tiếng vang với vai Ngốc Tử trong vở Ngốc Tử đăng khoa. Lối diễn hài hước, linh hoạt và khả năng ứng biến nhanh giúp Ba Du trở thành một gương mặt được khán giả yêu mến. Trước năm 1954, ông còn hoạt động trên các sân khấu Phước Cương, Đại Phước Cương, Trần Đắc, Nam Thinh, Huỳnh Kỳ và Phụng Hảo.

Trong kháng chiến, Ba Du tham gia hoạt động văn nghệ ở Đồng Tháp Mười, góp phần xây dựng đoàn Cửu Long và các đội cải lương thuộc ngành văn nghệ Nam Bộ. Ông vừa là nghệ sĩ vừa là chiến sĩ, đem tiếng hát đến nhiều chiến khu và vùng căn cứ. Sau năm 1954, ông tập kết ra miền Bắc, tham gia xây dựng các đoàn cải lương ở nhiều tỉnh, thành và truyền nghề cho lớp nghệ sĩ kế thừa.

Bên cạnh biểu diễn và đào tạo, Ba Du còn nghiên cứu nghệ thuật sân khấu dân tộc. Ông qua đời năm 1980, thọ 76 tuổi, và được truy tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân năm 1984. Di sản của Ba Du nằm ở một đời nghệ thuật đa năng, gắn với cả sân khấu chuyên nghiệp, sân khấu kháng chiến và công việc bồi dưỡng thế hệ sau.

Nguồn tham khảo

• Huỳnh Ái Tông – Tìm hiểu về cải lương, phần tư liệu Ba Du
• Sài Gòn Giải Phóng – tư liệu về hoạt động đào tạo sân khấu

Cập nhật gần nhất: 01/11/2026