NSƯT Phượng Loan – Người nghệ sĩ có duyên với những mùa hội diễn
Tên thật: Phượng Loan
Năm sinh: 1968
Quốc gia: Việt Nam
“Xin cảm ơn Tổ nghiệp!”
Đó là lời tri ân chân thành mà NSƯT Phượng Loan thường nhắc đến mỗi khi nhìn lại hành trình nghệ thuật của mình. Trải qua nhiều thăng trầm, có những lúc tưởng chừng phải rời xa sân khấu, chị vẫn bền bỉ theo nghề và từng bước khẳng định tài năng qua hàng loạt vai diễn cùng những thành tích đáng ghi nhận.
Những năm tháng tìm kiếm cơ hội trên sân khấu
Sau khi đoạt Huy chương Vàng tại Hội diễn Sân khấu chuyên nghiệp toàn quốc năm 1990, nghệ sĩ Phượng Loan về cộng tác với Đoàn Cải lương Trung Hiếu, trực thuộc Sở Công an TP.HCM.
Năm 1991, dù có cơ hội biểu diễn cùng nhiều nghệ sĩ trẻ đang được khán giả yêu thích như Vương Cảnh, Đức Tài, Phượng Hằng, Hoàng Anh, Lê Xệ, Phượng Mai, Hiệp Thành, Quốc Thắng, Thái Sơn, La Kính, Phương Thành…, nhưng vì là thành viên mới nên Phượng Loan chưa được giao những vai diễn thật sự phù hợp.
Bên cạnh đó, mức thu nhập tại sân khấu này khá thấp do áp dụng chế độ “lương cữ”, trong khi đoàn thường xuyên phải lưu diễn xa tại miền Trung và miền Bắc. Vì vậy, chỉ sau sáu tháng cộng tác, Phượng Loan quyết định rời đoàn.
Chị trở về tỉnh, cộng tác với Đoàn Cải lương Long An lần thứ hai trong khoảng sáu tháng, sau đó chuyển sang Đoàn Sông Hậu 1 và gắn bó gần hai năm. Khi rời đoàn, chị tạm xa sân khấu để về nhà mở quán cà phê.
Thời điểm ấy, Đoàn Sông Hậu 1 sở hữu lực lượng nghệ sĩ hùng hậu như Thanh Tuấn, Giang Châu, Vũ Tuấn, Diễm Châu, Thanh Kim Hạnh, Hoàng Đông, Thanh Đới… Đoàn đang hoạt động hiệu quả, có doanh thu cao và nổi tiếng tại khu vực miền Tây.
Tuy nhiên, sau khi tỉnh Hậu Giang cũ được tách thành hai tỉnh Cần Thơ và Sóc Trăng, lực lượng của một số đoàn nghệ thuật trực thuộc tỉnh cũng bị phân chia. Các đoàn phải tạm ngưng biểu diễn một thời gian để củng cố tổ chức. Không thể chờ đợi quá lâu và cũng chưa biết nên lựa chọn đoàn nào để tiếp tục cộng tác, Phượng Loan đành tạm rời xa sàn diễn.
Cơ hội bất ngờ tại Đoàn Cải lương Tây Đô
Sau quá trình chia tách tỉnh Hậu Giang cũ, Đoàn Sông Hậu 1 được phân về tỉnh Sóc Trăng và đổi tên thành Đoàn Chuông Vàng – Sóc Trăng. Về sau, đoàn này cũng ngưng hoạt động. Trong khi đó, Đoàn Sông Hậu 2 được chuyển về Cần Thơ và mang tên mới là Đoàn Cải lương Tây Đô.
Sau khi củng cố lực lượng, Đoàn Tây Đô tái hoạt động và bắt đầu dàn dựng vở Loài Hoa Không Tên của tác giả Ngô Hồng Khanh, do đạo diễn Trọng Nam thực hiện, để tham gia Hội diễn Sân khấu chuyên nghiệp toàn quốc năm 1995.
Lúc bấy giờ, đoàn có lực lượng nghệ sĩ khá vững nghề gồm Trọng Hữu, Tấn Vương, Ngân Thủy, Kiều Mỹ Dung, Thảo Vân, Phượng Thu, Ngọc Nhung, Diệp Tính, Vương Kiệt… nhưng lại thiếu một đào chính đủ sức đảm nhận vai diễn quan trọng.
Trước tình thế đó, bầu Út Quắn đã lên TP.HCM mời Phượng Loan về cộng tác nhằm giải quyết khó khăn trước mắt. Ban đầu, chị không còn muốn tiếp tục lưu diễn tại các đoàn tỉnh. Thế nhưng, lời mời mang tính “chữa cháy” vào phút cuối ấy lại trở thành cơ hội quan trọng, giúp Phượng Loan một lần nữa khẳng định tài năng.
Tại Hội diễn năm 1995, Phượng Loan và Trọng Hữu đã mang về cho Đoàn Tây Đô hai Huy chương Vàng cá nhân. Riêng Phượng Loan còn được Tạp chí Sân khấu Việt Nam trao tặng giải thưởng Diễn viên Tài sắc.
Trong kỳ Hội diễn này, các nghệ sĩ Hồng Vân, Thanh Thanh Tâm và Kiều Oanh cũng được nhận giải Diễn viên Tài sắc; hai nghệ sĩ Ánh Hồng và Ngọc Hương được trao giải đặc biệt.
Thêm một Huy chương Vàng tại Hội diễn toàn quốc cùng giải thưởng Diễn viên Tài sắc đã giúp tên tuổi Phượng Loan được nhiều đoàn cải lương trên cả nước biết đến.
Khẳng định mình trên sân khấu lớn
Thời điểm ấy, Đoàn Văn công TP.HCM sở hữu lực lượng nghệ sĩ rất mạnh với những tên tuổi như Minh Vương, Thoại Miêu, Diệp Lang, Hoàng Giang, Diệu Hiền, Dương Thanh, Văn Khoe, Thanh Liêm, Tí Ni… Tuy nhiên, đoàn lại thiếu đào chính nên lãnh đạo đã mời Phượng Loan về cộng tác.
Lần đầu tiên được đứng trên sân khấu của một đoàn “đại bang”, thuộc hàng lớn nhất cả nước, Phượng Loan vô cùng vui mừng. Dưới sự dìu dắt của nhiều nghệ sĩ tiền bối, đặc biệt là NSND Diệp Lang và NSƯT Minh Vương, chị dần vượt qua những bỡ ngỡ ban đầu để khẳng định năng lực qua các vở diễn như Lời Tâm Sự Của Một Người Đàn Bà, Ai Giết Tình Em, Một Chuyện Tình Buồn, Không Là Cát Bụi…
Sau hai năm cộng tác, từ năm 1995 đến năm 1997, Đoàn Văn công TP.HCM được sáp nhập vào Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang và trở thành Đoàn Trần Hữu Trang 1. Phượng Loan rời đoàn, trở lại cộng tác với Đoàn Cải lương Tây Đô.
Tại sân khấu này, chị có dịp tái ngộ với NSƯT Minh Vương. Khi đó, Minh Vương không cộng tác chính thức với một đoàn hát nào mà thường tham gia biểu diễn tăng cường cho các đoàn tỉnh.
Minh Vương vốn được xem là một kép chính “mát tay dìu đào”. Anh không kén chọn bạn diễn, trái lại luôn sẵn lòng hỗ trợ và dìu dắt các cô đào trẻ phát triển nghề nghiệp. Trong lần tái ngộ này, dù chỉ tham gia tăng cường, Minh Vương và Phượng Loan vẫn nhanh chóng trở thành một đôi diễn ăn khách qua các vở Mũi Tên Oan Nghiệt, Đứa Con Không Tên, Giọt Lệ Đài Trang…
Sau hai năm tăng cường cho Đoàn Tây Đô, đến cuối năm 1999, Minh Vương trở về TP.HCM cộng tác với Đoàn Trần Hữu Trang 1 và biểu diễn cùng nghệ sĩ Lệ Thủy.
Cùng thời điểm đó, Phượng Loan kết thúc hợp đồng với Đoàn Tây Đô và trở lại TP.HCM. Chị được Đoàn Trần Hữu Trang 1 mời cộng tác trong khoảng sáu tháng, đảm nhận vị trí dự bị cho nghệ sĩ Lệ Thủy. Khi ấy, sức khỏe của Lệ Thủy không ổn định, huyết áp thường tăng cao nên chị không thể biểu diễn liên tục.
Dù đảm nhận vị trí dự bị, Phượng Loan vẫn hoàn thành xuất sắc các vai diễn được giao, góp phần giúp đoàn thực hiện thành công nhiều chuyến lưu diễn.
Người nghệ sĩ có duyên với hội diễn
Từ năm 1999 đến năm 2004, Phượng Loan luân phiên biểu diễn giữa Đoàn Trần Hữu Trang 1 và Đoàn Tây Đô tại Cần Thơ. Cứ sáu tháng ở đoàn này, chị lại chuyển sang cộng tác sáu tháng với đoàn kia. Dù ở bất kỳ sân khấu nào, Phượng Loan cũng hoàn thành tốt trách nhiệm của một đào chính.
Dường như chị đặc biệt có duyên với Đoàn Tây Đô trong những lần tham gia hội diễn.
Năm 2000, tại Hội diễn Sân khấu chuyên nghiệp toàn quốc, Phượng Loan đảm nhận vai Thơm trong vở Huyền Thoại Một Tình Yêu của tác giả Hùng Tấn, do NSƯT Trần Ngọc Giàu đạo diễn. Vai diễn tiếp tục mang về cho chị một Huy chương Vàng.
Hai năm sau, tại Hội diễn Sân khấu chuyên nghiệp các tỉnh phía Nam năm 2002, Phượng Loan vào vai cô giáo Hạnh trong vở Dòng Sữa Đỏ của hai tác giả Nguyễn Liêu và Cuồng Vũ, do NSƯT Trần Ngọc Giàu đạo diễn. Với vai diễn này, chị tiếp tục đoạt Huy chương Vàng, mang thêm một thành tích đáng tự hào về cho Đoàn Tây Đô.
Trong kỳ hội diễn năm đó, đoàn còn mời kép chính Chiêu Hùng tham gia tăng cường. Anh và Phượng Loan đã cùng mang về cho đoàn hai Huy chương Vàng cá nhân.
Nếu tính từ lần đầu đoạt Huy chương Vàng vào năm 1990 khi còn cộng tác với Đoàn Long An đến năm 2002, Phượng Loan đã sở hữu ba Huy chương Vàng tại các hội diễn cấp toàn quốc và một Huy chương Vàng cấp khu vực.
Đó là một thành tích đặc biệt ấn tượng, cho thấy những giải thưởng của Phượng Loan không đến từ may mắn nhất thời mà là kết quả của tài năng, bản lĩnh và quá trình lao động nghệ thuật nghiêm túc. Những thành tích ấy cũng khẳng định vị trí và đẳng cấp nghề nghiệp của chị trên sân khấu cải lương.
Dẫu vậy, Phượng Loan vẫn rất khiêm tốn. Chị cho rằng những thành quả mình có được là nhờ Tổ nghiệp thương yêu, nâng đỡ và luôn nhắc nhở chị đừng nản lòng, hãy tiếp tục bước đi với nghề.
Thực tế, không ít lần vì những va chạm và thua thiệt trong công việc, Phượng Loan từng buồn chán, muốn rời bỏ sân khấu để trở về làm kinh tế. Chị đã thử qua nhiều công việc như bán bánh mì, bán cà phê, mở quán nhậu, quán nghệ sĩ, kinh doanh nhu yếu phẩm và làm môi giới nhà đất.
Mặc dù rất cố gắng, hầu hết những công việc bên ngoài sân khấu của chị đều rơi vào cảnh ế ẩm hoặc thất bại. Dường như cuộc đời vẫn muốn giữ Phượng Loan ở lại với ánh đèn sân khấu.
Sự nghiệp rực rỡ, gia đình hạnh phúc
Sau thành tích nổi bật tại Hội diễn năm 1995, Phượng Loan đã xác lập được vị trí vững chắc trong nghề. Nhiều đoàn cải lương lớn từ TP.HCM đến các tỉnh đã mời chị về cộng tác.
Chị cũng thỏa được ước nguyện khi có cơ hội biểu diễn cùng những kép chính tên tuổi, vốn là thần tượng của mình, như Minh Vương và Thanh Tuấn. Từ đó, Phượng Loan ngày càng đắt show truyền hình, thu âm audio và quay hình video.
Trong suốt quá trình hoạt động nghệ thuật, Phượng Loan đã tham gia thu thanh, thu hình hơn 150 vở cải lương và trên 100 bài ca cổ cho HTV cùng các đài phát thanh – truyền hình Bình Dương, Cần Thơ, Kiên Giang, Bạc Liêu, Vũng Tàu, Tiền Giang, An Giang và Long An.
Chị góp mặt trong hơn 20 kỳ Vầng Trăng Cổ Nhạc của HTV; tham gia trên 40 vở cải lương video cùng nhiều vở cải lương audio. Phượng Loan còn phụ diễn trong các liveshow và chương trình như Những Cánh Chim Không Mỏi, Nghệ Sĩ Tri Âm dành cho các nghệ sĩ Tấn Tài, Diệu Hiền, Thanh Tuấn, Phương Quang, Thanh Ngân, Châu Thanh, Phương Bình, Phú Quý, Bảo Quốc, Bảo Anh…
Trong ba năm liên tiếp, chị tham gia phụ diễn cho các thí sinh của cuộc thi Chuông Vàng Vọng Cổ. Bên cạnh hoạt động nghệ thuật, Phượng Loan còn góp mặt trong hơn 40 chương trình biểu diễn từ thiện tại TP.HCM và nhiều tỉnh, thành.
Chị trực tiếp tham gia khoảng 30 đợt cứu trợ, giúp đỡ người nghèo và đồng bào chịu ảnh hưởng bởi thiên tai. Các hoạt động này được tổ chức bởi Chùa Nghệ Sĩ, Hội Chữ thập đỏ, các bệnh viện và nhiều nhà hảo tâm.
Ngoài biểu diễn, Phượng Loan còn được mời đảm nhận vai trò giám khảo tại nhiều cuộc thi và liên hoan như các cuộc thi giọng hát hay, Liên hoan Tiếng hát truyền hình tại Kiên Giang và Vĩnh Long, giải Bông Lúa Vàng của Đài Tiếng nói Nhân dân TP.HCM và giải Chuông Vàng Vọng Cổ của HTV.
Sẵn lòng làm nền cho thế hệ trẻ
Ở thời điểm bài viết được thực hiện, Phượng Loan đã ngoài 40 tuổi. Chị từng thành danh với nhiều vai đào chính để lại dấu ấn sâu đậm như Thơm trong Huyền Thoại Một Tình Yêu, Dạ Hương trong Loài Hoa Không Tên, Đặng Thị Huệ trong Đêm Hội Long Trì, Trang trong Trà Hoa Nữ…
Tuy nhiên, khi tuổi tác không còn phù hợp với khuôn mẫu của những vai đào chính trẻ trung, Phượng Loan chủ động chuyển sang đảm nhận các vai tính cách. Chị cũng sẵn lòng nhận những vai thứ, làm nền và hỗ trợ các diễn viên trẻ có cơ hội tỏa sáng.
Điều khiến Phượng Loan đôi chút tiếc nuối là sự nghiệp sân khấu của chị phát triển khá chậm, dù bản thân đã luôn hết sức phấn đấu với nghề. Sự tiếc nuối ấy thể hiện rõ nhất trong lĩnh vực cải lương video.
Sau năm 1995, khi tên tuổi bắt đầu được đông đảo khán giả và đồng nghiệp biết đến, Phượng Loan đã có thêm nhiều cơ hội tham gia các vở cải lương video. Tuy nhiên, theo sự nhìn nhận của chính chị, gương mặt của mình không thật sự “ăn ảnh”, vì vậy cơ hội xuất hiện trên màn ảnh phần nào bị hạn chế. Chị chưa tạo được sức bật mạnh mẽ trong lĩnh vực video như một số đồng nghiệp cùng thế hệ như Thanh Ngân, Thoại Mỹ và Cẩm Tiên.
Dù có chút buồn lòng, Phượng Loan vẫn tự an ủi rằng Tổ nghiệp đã ưu ái dành cho mình nhiều điều quý giá khác. Chị nhận được tình cảm yêu mến của khán giả gần xa, được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú vào năm 2006 và vẫn liên tục nhận được nhiều lời mời biểu diễn.
Bên cạnh sự nghiệp nghệ thuật, Phượng Loan còn có một gia đình hạnh phúc. Sau những thăng trầm trong cuộc sống, chị đã tìm được người bạn đời phù hợp với mình.
Năm 1998, Phượng Loan lập gia đình lần thứ hai với anh Trần Công Dũng, công tác tại Công ty Thẩm định giá Miền Nam. Từ đó, hai người sống bên nhau trong sự yêu thương và hòa thuận.
Theo lời Phượng Loan, anh Dũng là người hiền lành, luôn quan tâm, tôn trọng nghề hát của vợ và cư xử rất tế nhị. Vì vậy, nhiều đồng nghiệp của chị sau khi tiếp xúc đều dành cho anh sự quý mến.
Hai người con của Phượng Loan đều được học hành đầy đủ, trưởng thành và rất hiếu thảo với ông bà, cha mẹ. Đối với chị, đó là món quà vô cùng quý giá sau biết bao năm tháng bền bỉ vượt qua khó khăn trong cả nghề nghiệp lẫn cuộc sống.
“Xin cảm ơn Tổ nghiệp!”
Lời tri ân ấy không chỉ thể hiện sự biết ơn sâu sắc của Phượng Loan đối với nghề mà còn là một nghĩa cử đẹp, thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn. Đó cũng là điều mỗi diễn viên trẻ khi chập chững bước vào nghề cần ghi nhớ, gìn giữ để tiếp tục phấn đấu và vươn xa hơn trên con đường nghệ thuật.
Bằng tài năng, nghị lực cùng sự bền bỉ hiếm có, NSƯT Phượng Loan đã chứng minh rằng những thành quả chị đạt được không phải là may mắn nhất thời. Đó là kết tinh của một đời tận tụy với sân khấu, của lòng biết ơn Tổ nghiệp và của tình yêu không bao giờ vơi cạn dành cho nghệ thuật cải lương.
Tác giả: Thế Giới Cải Lương
Nguồn tham khảo: Tổng hợp.
