Mạnh Tự

Ngòi bút của buổi bình minh cải lương

Mạnh Tự, tên thật là Trương Duy Toản, sinh năm 1885 tại vùng Tam Bình, nay thuộc huyện Mang Thít, tỉnh Vĩnh Long. Ông học chữ Hán, rồi tiếp cận chữ Quốc ngữ và Pháp ngữ tại Sài Gòn. Nền học vấn ấy giúp ông có khả năng viết văn, làm báo và chuyển những tư tưởng xã hội thành hình thức gần gũi với công chúng.

Trương Duy Toản từng tham gia phong trào Minh Tân, sang Nhật trong phong trào Đông Du và hoạt động với các nhà yêu nước. Sau khi trở về, ông tiếp tục dùng báo chí, tiểu thuyết và bài ca để thể hiện tinh thần canh tân. Tiểu thuyết Phan Yên ngoại sử tiết phụ gian truân là một dấu mốc đáng chú ý trong sự nghiệp văn chương của ông.

Đưa văn chương vào bài ca ra bộ

Trong thời gian bị an trí ở miền Tây, ông tham gia sinh hoạt đờn ca tài tử và viết những bài ca cho các nhóm tài tử. Các tác phẩm như Bùi Kiệm thi rớt trở về và Kim Kiều hạnh ngộ góp phần tạo nên những hình thức ca ra bộ sớm, đặt nền cho nghệ thuật cải lương sau này.

Ông tiếp tục soạn các vở Lục Vân Tiên, Kim Vân Kiều và Lưu Yến Ngọc cứu cha đại hiếu, đồng thời làm thầy tuồng cho nhiều gánh hát. Kịch bản của Mạnh Tự thường kết hợp câu chuyện quen thuộc với bài học đạo lý, lòng yêu nước và tinh thần trọng nghĩa, phù hợp với thị hiếu của khán giả buổi đầu sân khấu dân tộc.

Dấu ấn của một người mở đường

Trương Duy Toản qua đời năm 1957. Tên tuổi Mạnh Tự được đặt cạnh những người tiên phong khác như Mộc Quán Nguyễn Trọng Quyền trong lịch sử hình thành cải lương Nam Bộ. Di sản của ông nằm ở sự giao thoa giữa văn chương, báo chí, hoạt động xã hội và nghệ thuật sân khấu.

Cập nhật gần nhất: 01/11/2026